Kodeks kanoniczny stanowi, że sprawy małżeńskie ochrzczonych będą rozpoznawane na podstawie prawa wewnętrznego kościoła oraz przez sądy kościelne. W związku z tym, żaden inny sąd ani prawo nie może zostać uznane za właściwe w przypadku spraw małżeńskich.

Rozwiązanie małżeństwa poprzez rozwód cywilny, nie stanowi o rozwiązaniu małżeństwa kościelnego, a jedynie o uchyleniu się od skutków cywilnych związanych z zawartym małżeństwem.

Kan. 1671 Kpk

„Sprawy małżeńskie ochrzczonych, na podstawie prawa własnego, należą do sędziego kościelnego."

Kan. 1672 Kpk

„Sprawy dotyczące czysto cywilnych skutków małżeństwa należą do władzy świeckiej, chyba że prawo partykularne stanowi, że jeżeli te sprawy są traktowane wpadkowo i dodatkowo, mogą być rozpatrywane i rozstrzygane przez sędziego kościelnego."

Wybór właściwego trybunału kościelnego jest ściśle sprecyzowany w Kodeksie kanonicznym.Obowiązuje w tej kwestii ścisła zasada właściwości, ze względu na właściwość miejscową, rzeczową i funkcjonalną. Zasada właściwości trybunału nawiązuje do znanej z prawa powszechnego właściwości sądów powszechnych i podobnie jest oznaczana.

Sprawy o stwierdzenie nieważności małżeństwa w pierwszej instancji zawsze rozpatrują sąd, który najczęściej jest właściwy według miejsca zawarcia małżeństwa, lub miejsca zamieszkania strony pozwanej.

Kan. 1673 Kpk, Art. 10§1 Dc

„W sprawach o nieważność małżeństwa, które nie są zastrzeżone dla Stolicy Apostolskiej, lub do niej wniesione, w pierwszym stopniu sądzenia są kompetentne:

1^o sąd miejsca, w którym małżeństwo zostało zawarte;

2^o sąd miejsca, w którym strona pozwana ma stałe lub tymczasowe zamieszkanie;

3^o sąd miejsca, w którym strona powodowa ma stałe zamieszkanie, jeżeli obydwie strony przebywają na terytorium tej samej Konferencji Biskupów i wyrazi na to zgodę Wikariusz sądowy stałego zamieszkania strony pozwanej, który wcześniej powinien ją zapytać, czy nie zgłasza czegoś, co należałoby wyłączy;

4^o sąd miejsca, na którym faktycznie trzeba będzie zbierać większość dowodów, jeżeli wyrazi zgodę Wikariusz sądowy stałego zamieszkania strony pozwanej, który wcześniej powinien ją zapytać, czy nie zgłasza czegoś, co należałoby wyłączyć (por. kan. 1673)."

Art. 18 Dc

„Jeżeli dwa lub więcej sądów jest równie właściwych, z racji wyprzedzenia, ten ma prawo rozpatrywania sprawę, który pierwszy legalnie wezwał stronę pozwaną (kan. 1415)."

Z praktycznego punktu widzenia ma zastosowanie jedynie właściwość ze względu na miejsce zawarcia małżeństwa i miejsce zamieszkania pozwanego. Pozostałe przypadki zasadniczo stosuje się żadko i przeważnie z uwagi na linię orzecznictwa określonego trybunału. Czasami wiadomo z góry, że sąd właściwy miejscowo nie uzna argumentów, zaś inny trybunał je uznaje i tu pojawia się pole do działania.