Dlatego może pojawić się problem ze zrozumieniem, o co chodzi. Bardzo często sprawia to poważny problem uczestnikom postępowania.

W procesie cywilnym powód chce czegoś od pozwanego. Pozwany się na to zgadza lub się broni i koniec. Sąd rozstrzyga, co komu z tego, czego chce się należy, albo i nie.

W procesie kanonicznym jest inaczej. Strony postępowania przedstawiają swoje racje, ale to nie one decydują, co jest wątpliwe i co należy udowodnić. Strony zgłaszają jedynie swoje spostrzeżenia i sugestie, a na ich podstawie sąd precyzuje, co jest wątpliwe i zadaje pytanie sformułowane bardzo precyzyjnie, na które da odpowiedź postępowanie dowodowe.

Trybunał dysponując skargą powodową, odpowiedzą na pozew pozwanego, dodatkowymi stanowiskami stron w postaci replik określa, o co właściwie im chodzi, gdzie leży przysłowiowy „pies pogrzebany".

Formula dubii - formuła wątpliwości, czyli to, co jest wątpliwe z punktu widzenia prawa, a od czego zależy, czy małżeństwo zostało ważnie zawarte.

Art. 135§1 DC

„Formuła wątpliwości musi określać, z jakiego tytułu lub tytułów zaskarża się ważność węzła małżeńskiego (por. kan. 1513§1-2)."

Należy pamiętać, że domyślnie małżeństwo nie jest obarczone wadą, czyli jest ważne.

Konstrukcja formuły wątpliwości należy do najdonioślejszych czynności podczas procesu kanonicznego. Jest to teza, którą należy udowodnić gdyż w przeciwnym wypadku małżeństwo będzie uważane za ważne na skutek nie udowodnienia czegoś przeciwnego.

Przyjęcie skargi powodowej następuje poprzez wydanie dekretu, czyli postanowienia sądu, w którym sąd powiadamia strony o zawiązanym sporze i jednocześnie wzywa pozwanego do zapoznania się ze skargą i zajęcia stanowiska. Jednocześnie wzywany jest powód i obrońca węzła.

Od wydania dekrety cytacyjnego, wezwania stron, następuje liczenie czasu do ustalenia formuły wątpliwości.

Strony w tym czasie mogą wnosić o sesję sądu celem ustalenia formuły wątpliwości. Jeżeli nie zażądają w tym celu posiedzenia sądu - sesji, wówczas sędzia ustala treść formuły i podaje do wiadomości stronom. Stronom przysługuje odwołanie się do kolegium orzekającego w sprawie, czyli składu rozpoznającego sprawę.

Terminy liczone są od dnia zawiadomienia o dekrecie cytacyjnym, czyli powiadomieniu pozwanego o sprawie. Od pozwania liczy się 15 dni i jeżeli żadna ze stron nie żąda sesji to w ciągi dalszych 10 dni powinien zostać wydany dekret z ustaloną formułą wątpliwości. Strony mają 10 dni na odwołanie się do pełnego składu sądu, o ile wcześniej nie brały udziału w ustalaniu formuły wątpliwości. Dlatego należy dokładnie śledzić treść otrzymywanej korespondencji, jak również przyłożyć się do udziału w ustalaniu formuły wątpliwości, gdyż w dalszej części postępowania dowodowego nie będzie już miejsca na dokonanie zmian bez bardzo ważnych powodów.

Formuła wątpliwości precyzuje, z jakiego powodu małżeństwo może być uznane za nieważne. Formuła może zawierać kilka powodów, które będą rozpoznawane w jednym postępowaniu.

Art. 135 Dc

„§1 Po upływie terminu piętnastu dni od zawiadomienia o dekrecie cytacyjnym, przewodniczący lub ponens, chyba że druga strona lub obrońca węzła prosi o sesję celem ustalenia formuły wątpliwości, powinien w ciągu dziesięciu dni swoim dekretem z urzędu sformułować wątpliwość lub wątpliwości na bazie żądań i odpowiedzi stron (por. kan. 1677§2).

§2 Żądania i odpowiedzi stron oprócz tego, że zawarte w skardze powodowej rozpoczynają sprawę, mogą być wyrażone albo w odpowiedzi na pozew, albo w ustnych oświadczeniach złożonych wobec sędziego (por. kan. 1513§1-2).

§3 Formuła wątpliwości musi określać, z jakiego tytułu lub tytułów zaskarża się ważność węzła małżeńskiego (por. kan. 1677§3).

§4 Dekret przewodniczącego lub ponenesa powinien zostać podany do wiadomości stron, które, jeżeli nie wyraziły wcześniej zgody, mogą w ciągu dziesięciu dni odwołać się do kolegium, by dekret został zmieniony. Ta kwestia musi być rozstrzygnięta dekretem wydanym przez kolegium jak najszybciej (por. kan. 1513§3)."

Raz ustalona formuła wątpliwości zasadniczo nie powinna zostać zmieniana, chyba, że przemawiają za tym ważne powody. Zmiana z ważnej przyczyny następuje na wniosek strony i zależy od sędziego, który dokonuje oceny powodów, dla których strona usiłuje dokonać zmiany formuły i jeśli uzna je za na tyle istotne by dokonać zmiany, wówczas jej dokonuje. Strona nie ma możliwości wymuszenia zmiany lub zablokowania postępowania z tego powodu. Podobnie sędzia może stronie zaproponować zmianę formuły, lecz sam nie może dokonać zmiany bez inicjatywy strony w tej sprawie.

Art. 136 Dc

„Raz ustalona formuła wątpliwości nie może być ważnie zmieniana, chyba że nowym dekretem, z ważnej przyczyny na żądanie strony, po wysłuchaniu drugiej strony i obrońcy węzła, po rozważeniu ich racji (por. kan. 1514)."

Strony powiadomione o formule wątpliwości kończy przygotowanie sprawy i rozpoczyna część dowodową.

Art. 137 Dc

„Po dziesięciu dniach od zawiadomienia o dekrecie, jeżeli strony nie mają żadnych zastrzeżeń, przewodniczący lub ponens nowym dekretem zarządza instrukcję sprawy (kan. 1677§4).