Podstawą funkcjonowania sądów powszechnych w Polsce jest art.175 ust. 1 Konstytucji RP
"Wymiar sprawiedliwości w Rzeczypospolitej Polskiej sprawują Sąd Najwyższy, sądy powszechne, sądy administracyjne oraz sądy wojskowe."

Szczegółowo organizację sądownictwa normuje ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz inne aktu prawne.

Sądy powszechne

Sądami powszechnymi są sądy rejonowe, sądy okręgowe oraz sądy apelacyjne (art. 1§1 Ustawa z dnia 21 lipca 2001 roku Prawo o ustroju sądów powszechnych). Celem sądów powszechnych jest zapewnienie ochrony prawnej powierzonej im na drodze ustaw (art. 1§3 Pousp). Sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie, który nie należy do sądów administracyjnych, wojskowych oraz Sądu Najwyższego (Art. 1§2 Pousp).

Z uwagi na zakres kompetencji dzieli się sądy powszechne na rejonowe, okręgowe i apelacyjne.

Art. 10. Pousp

„§ 1. Sąd rejonowy tworzy się dla jednej lub większej liczby gmin; w uzasadnionych przypadkach może być utworzony więcej niż jeden sąd rejonowy w obrębie tej samej gminy.

§ 2. Sąd okręgowy tworzy się dla obszaru właściwości co najmniej dwóch sądów rejonowych, zwanego dalej „okręgiem sądowym".

§ 3. Sąd apelacyjny tworzy się dla obszaru właściwości co najmniej dwóch okręgów sądowych, zwanego dalej „obszarem apelacji"."

Sądami orzekającymi w I instancji są sądy rejonowe, za wyjątkiem spraw zastrzeżonych dla sądów okręgowych, w których orzekają one w I instancji. Sądami odwoławczymi są sądy II instancji. Dla sądów rejonowych sądy okręgowe, zaś dla sądów okręgowych sądy apelacyjne. Drogę sądową oraz właściwość sądu i postępowanie odwoławcze normują odpowiednie przepisy postępowania. Dla spraw karnych - Kodeks postępowania karnego, zaś dla spraw cywilnych - Kodeks postępowania cywilnego.

Sąd Najwyższy

Do kompetencji Sądu Najwyższego należy „Nadzór nad działalnością sądów w zakresie orzekania sprawuje Sąd Najwyższy, w trybie określonym ustawami." (art. 7 Pousp). Ponadto na podstawie art. 1 Ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym.

„Sąd Najwyższy jest organem władzy sądowniczej, powołanym do:
1) sprawowania wymiaru sprawiedliwości przez:

a) zapewnienie w ramach nadzoru zgodności z prawem oraz jednolitości orzecznictwa sądów powszechnych i wojskowych przez rozpoznawanie kasacji oraz innych środków odwoławczych,
b) podejmowanie uchwał rozstrzygających zagadnienia prawne,
c) rozstrzyganie innych spraw określonych w ustawach;

2) rozpoznawania protestów wyborczych oraz stwierdzania ważności wyborów do Sejmu i Senatu oraz wyboru Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, a także ważności referendum ogólnokrajowego i referendum konstytucyjnego;

a) rozpoznawania protestów wyborczych w wyborach do Parlamentu Europejskiego

3) opiniowania projektów ustaw i innych aktów normatywnych na podstawie których orzekają i funkcjonują sądy, a także innych ustaw w zakresie, w którym uzna to za celowe;
4) wykonywania innych czynności określonych w ustawach."

Sąd najwyższy orzeka w przypadku nadzwyczajnych środków zaskarżenia. Nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia jest kasacja. Przepisy dotyczące nadzwyczajnych środków zaskarżenia znajdują się w Kodeksie postępowania cywilnego oraz w Kodeksie postępowania karnego.

Sądy administracyjne

Sądownictwo administracyjne działa w oparciu o Ustawę z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych. Na podstawie art. 1ust. 1 „Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej."

„Sądami administracyjnymi są Naczelny Sąd Administracyjny oraz wojewódzkie sądy administracyjne."(art. 2 Pousa)
Na podstawie art. 3 Pousa „ § 1. Sprawy należące do właściwości sądów administracyjnych rozpoznają, w pierwszej instancji, wojewódzkie sądy administracyjne.
§ 2. Naczelny Sąd Administracyjny sprawuje nadzór nad działalnością wojewódzkich sądów administracyjnych w zakresie orzekania w trybie określonym ustawami, a w szczególności rozpoznaje środki odwoławcze od orzeczeń tych sądów i podejmuje uchwały wyjaśniające zagadnienia prawne oraz rozpoznaje inne sprawy należące do właściwości Naczelnego Sądu Administracyjnego na mocy innych ustaw."

Sądy wojskowe

Sądownictwo wojskowe jest sądownictwem szczególnym, działającym w oparciu o ustawę z dnia 21 sierpnia 1997 r. Prawo o ustroju sądów wojskowych.

W myśl zapisów ustawy sądy wojskowe:

„Art. 1. § 1. Sądy wojskowe sprawują w Siłach Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej wymiar sprawiedliwości w sprawach karnych oraz orzekają w innych sprawach, jeżeli zostały one przekazane do ich właściwości odrębnymi ustawami.

§ 2. W wypadkach przewidzianych w ustawach sądy wojskowe sprawują wymiar sprawiedliwości w sprawach karnych w stosunku do osób nie należących do Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej.

Art. 2. Do sądów wojskowych oraz żołnierzy pełniących służbę w tych sądach mają zastosowanie przepisy dotyczące jednostek wojskowych i żołnierzy w czynnej służbie wojskowej, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej.

Art. 3. § 1. Sądami wojskowymi są wojskowe sądy okręgowe i wojskowe sądy garnizonowe."